ANTEP FISTIĞI ÖRNEĞİ VE SINAİ HAK KAVRAMLARI İÇİN ÖRNEKLER

16 Aralık 2011 | Yazar: M. Kaan Dericioğlu | Kategori: Genel


1. COĞRAFİ İŞARETLER
Doğa bazı yörelere bazı özellikler bağışlamıştır. Bazı ürünler yalnız o yörelerde yetiştiği zaman bilinen özelliklere sahip olabiliyor.
Coğrafi işaretler ile bir ürünün, belirli bir ülke, yöre ya da bölge ile bağlantısı ifade edilmektedir. Bu işaretler, o yöreye özgü doğa ya da insan unsurlarından oluşan özelliklerin söz konusu ürüne kazandırdığı nitelik ve kalite açısından söz konusu bölge ürünlerinin benzer ürünlerden ayırt edilebilmesini sağlar.
Antep Fıstığı, Malatya Kayısısı, Giresun Tombul Fındığı, Amasya Elması, Aydın Yemişi, Körfez Zeytinyağı, vb. doğaya özgü ürünleri oluşturan bazı coğrafi işaretlerdir.
Türk Kahvesi, Türk Lokumu, Türk Rakısı, Bünyan Halısı, Şile Bezi, Erzincan Tulum Peyniri, Ezine Beyaz Peyniri, İzmir Tulum Peyniri, Kars Kaşar Peyniri, Kayseri Pastırması, Afyon Sucuğu, Maraş Dondurması, Urfa Biberi, Gaziantep Baklavası, Tekirdağ Rakısı, Kanlıca Yoğurdu, Silivri Yoğurdu, vb. genellikle insan unsurlarından oluşan özellikleri içeren bazı coğrafi işaretlerdir.
Coğrafi işaretler, menşe adları ve mahreç işaretleri olmak üzere iki türdür. Menşe adları ve mahreç işaretleri aynı amaca hizmet etmekle birlikte, mahreç işaretleri her zaman belirli bir nitelik ve kalite ile bağlantılı olmadan her hangi bir ürünün coğrafi olarak kaynaklandığı yeri yani: ülke, bölge ya da şehirden çıktığını gösterir. Menşe adları buna ek olarak ürün ya da hizmetin o ülke, bölge ya da şehirden kısaca o coğrafi yöreden kaynaklanan kalite ve niteliğini ifade eder.
Menşe Adı, bir coğrafi yer ile söz konusu coğrafi yerin insanından ya da doğasından kaynaklanan bir özelliğe sahip olan ve bu özellikleri itibariyle tanınan ve satılan ürünlerin ayırt edilmesi için kullanılan ve korunan işaretlerdir.
Mahreç İşareti, ürünün cinsi ve özellikleri ve kalitesi ile bağlantılı olmaksızın ürünün üretildiği ülke, bölge, il, şehir gibi coğrafi yerin adıdır.
Diğer sınai hak türleri için geçerli olan; marka tescili sahibi, patent sahibi, faydalı model belgesi sahibi, tasarım tescili sahibi, vb. gibi, coğrafi işaretlerin sahibi yoktur. Coğrafi işaret konusu ürünü yetiştiren-üreten üreticiler veya üretici grupları bu haktan yararlanır.
2. MARKALAR
Coğrafi işaret konusu ürün birden çok gerçek veya tüzel kişi tarafından üretilebilir ve satılabilir. Farklı kişilerin farklı iş yapış yöntemleri olacağı için her bir üretici veya satıcı kendi özelliklerini ve ayırt ediciliğini belirtmek amacıyla ürünlerde kendi tanıtıcı işaretlerini kullanabilir.
Marka benzer mal (eşya-ürün) veya hizmetleri birbirinden ayırır. Bir coğrafi işaret olan ürün söz konusu yöredeki üreticiler ve satıcılar tarafından kendi markaları ile pazarlanabilir. Burada koşul, coğrafi işaret tanımına uygun üretilen veya satılan üründe coğrafi işaretin kullanılabilmesidir. Örneğin; coğrafi işaret konusu ürün Antep Fıstığı ise, bu coğrafi işaretin tanımında belirtilen özellikleri taşıyan her ürün Antep Fıstığı olarak adlandırılır. Üretici veya satıcı ise, Antep Fıstığını pazarlarken kendi markası ile ürünü sunar. Güllüoğlu Antep Fıstığı, İmam Çoban Antep Fıstığı gibi.
Burada önemli olan Antep Fıstığının özelliklerini karşılamayan ve bir başka coğrafi alanda yetiştirilmiş fıstık için Antep Fıstığı işaretinin kullanılamamasıdır. Ancak bu olay, İran Fıstığı gibi, başka yörelerde başka adlarla başka fıstık türlerinin üretilmesine engel değildir. Antep Fıstığının bir çeşidi olan Siirt Fıstığına çok benzeyen İran Fıstığı, Antep Fıstığı veya Siirt Fıstığı olarak işaretlenerek satışı yapılamaz.
3. ENDÜSTRİYEL TASARIM
Coğrafi işaret konusu ürünleri kendi markaları ile pazara sunanlar, bu ürünler için özel ambalajlar kullanmaktadır. Bu ambalajların özgün – ayırt edici nitelikte olan iki veya üç boyutlu görünümleri birer endüstriyel tasarımdır. Coğrafi işareti, söz konusu özellikleri karşılamak koşuluyla her üretici ve satıcı kendi markası ile bu ambalajlarda kullanabilir. Ancak özgün – ayırt edici görünümü olan ambalaj, yalnız bu ambalajın – endüstriyel tasarımın sahibi tarafından münhasıran kullanılabilir.
4. BULUŞ (PATENT VEYA FAYDALI MODEL BELGELERİ)
Bir coğrafi işaret olan Antep Fıstığının, dış kabuğundan ayrılması, kabuğunun kırılması, vb. üretim yöntemleri veya ambalajın katlanması konusunda bir yenilik yapıldığı veya bu amaçla yeni araçlar geliştirildiği zaman bir buluş söz konusu olabilir. Bu buluş, buluşu yapan adına patent veya faydalı model belgesi alındığı zaman başka Antep Fıstığı üreticileri tarafından, hak sahibinden izin alınmadan, kullanılamaz.
5. YURT DIŞINDAKİ KULLANIM ve COĞRAFİ İŞARET TESCİLİ
Antep Fıstığı özelliklerini taşımayan fıstık üreten diğer ülkelerdeki fıstık üreticileri, kendi yörelerinde üretilen ve farklı özelliklerdeki (görünüş, tat, vb.) fıstıklar için Antep Fıstığı coğrafi işaretini kullanamaz. Örneğin İran Fıstığı üreticisi İran Fıstığı olarak ürettiği fıstıkları İran Fıstığı olarak pazara sunabilir.
Burada çok önemli olan ortak özellik, Antep Fıstığı veya Siirt Fıstığı ile İran Fıstığının bir bitkisel ürün olarak fıstık olmalarındadır. Başka üreticilerin de kendi yörelerinde fıstık yetiştirmeleri doğaldır. İran fıstığı üreticileri, İran fıstığının fiziksel ve kimyasal özellikleri ile bu fıstığın yetiştirildiği yörenin doğa koşullarını saptadıktan sonra, Avrupa Birliğine başvurarak coğrafi işaret tescili talep edebilir ve coğrafi işaret tescili alabilir.
6. İNTERNET ALAN ADLARI VE COĞRAFİ İŞARET
Ticaret unvanları ve markalar, kişiye özel – münhasır haklardandır. Bu işaretler kullanılarak, com, com.tr, org, org. tr gibi internet alan adı tahsisi de yaptırılabilir. Ancak kullanım hakları üretici veya üretici gruplarına ait olan bir coğrafi işaretin, alan adı tahsisi ile kişiselleştirilmesi, marka olarak tescil edilememesinden farklı olmamalıdır. “antepfistigi.com” veya “antepfistigi.com.tr” bir gerçek veya tüzel kişi adına tahsis edilmemelidir.
SONUÇ ve YORUM
Türkiye’de coğrafi işaret koruması yanlış algılanmakta ve yorumlanmaktadır. Örneğin, İran Fıstığı’nın coğrafi işaret tescili bu fıstık için geçerlidir. Fıstığa sahip çıkılıyor, fıstık satışlarımız engellenecek, vb. beyanlar, yanlış bilgilenimden kaynaklanmakta ve gerçeği yansıtmamaktadır.
Eğer AB de bir coğrafi işaret tescili yapılmış ise, yapılan coğrafi işaret tescili, söz konusun ürünün İran Fıstığı olmasına ilişkindir. Antep Fıstığı veya Siirt Fıstığı üretimini ve satışını engellemez. Antep Fıstığı üreticilerinin Avrupa Birliğine başvurarak Antep Fıstığı coğrafi işaret tescili talep etmeleri ve tescil ettirmelerine bir engel yoktur.
Türk Lokumu, Gaziantep Baklavası ve benzeri coğrafi işaretler, yalnız Türkiye’de lokum veya baklava üretilmesine için kimseye bir tekel hakkı sağlayamaz. Yurtdışında kendine güvenen herkes lokum ve baklava üretebilir ancak bunları Türk Lokumu, Gaziantep Baklavası olarak işaretleyemez. Bu olay, Türk Rakısı, Türk Kahvesi ve benzeri işaretler için de geçerlidir.

Kaynaklar:
M. Kaan DERİCİOĞLU, Coğrafi İşaretler, Eylül 2005, Legal Fikri ve Sınai Haklar Dergisi, Sayı: 3
M. Kaan DERİCİOĞLU, Fikri Haklar Kılavuzu, İstanbul Sanayi Odası Yayını, 2009
WIPO Link: http://www.wipo.int/branddb/en/index.jsp
EU Link: http://ec.europa.eu/agriculture/quality/schemes/index_en.htm

M. Kaan Dericioğlu
M. Kaan Dericioğlu
Ankara Patent Genel Müdürü ve Kurucu Ortağı


Yorum Yapın




Kategoriler---------------

Blog Yazarları

    Attila Gursel Aysu Dericioğlu Egemen Ekin Dericioğlu Kurt Gonca Adalı Başmakcı M. Kaan Dericioğlu Mevlüt Kutlar