3 Boyutlu Yazıcıların Fikri Haklar Kapsamında Değerlendirilmesi

Bu haftaki yazımızla birlikte 3D yazıcılarla ilgili sizleri 6 haftalık bir serüven beklemektedir. Bugün ki ilk yazımızda 3D yazıcılara çok genel bir giriş yapıp yine genel çerçevede 3D baskı tekniğini inceleyeceğiz.

Muhteşem bir seriye hazır mıyız? O zaman ne duruyoruz haydi başlayalım..

Aslında 35 yıllık tarihi olan fakat son zamanlarda oldukça revaçta olan üç boyutlu yazıcıların hayatımızı ne şekilde değiştirdiği veya değiştireceği, harika bir inovasyon örneği olarak teknolojik anlamda bilim dünyasına neler sunduğu, her teknolojik buluş gibi ne gibi hukuki sonuçlar doğurduğu veya doğuracağı ve bizler için en önemlisi de fikri haklar[1] alanında ne gibi problemler yarattığı veya yaratacağı gerçekten merak konusudur.

Günümüzde üç boyutlu baskı tekniğinden, inşaattan giyim sektörüne, tıptan yiyecek sektörüne kadar birçok alanda yararlanmaktayız. 35 yıllık geçmişine rağmen adının bu kadar duyulmamasının ve kullanılmamasının nedenini pek çok kişi tarafından ifade edildiği gibi; patent koruma hakkından gelen tekel kullanımı ve bu tekel kullanıma bağlı olarak fiyatlarının da yüksek olmasına bağlayabilir miyiz bunu düşünmemiz gerekmektedir. 3D yazıcılar ile ilgili ilk patent alanların artık patent haklarının sona ermesi ile üretimi birçok firma tarafından yapılmaya başlandığı için bunun doğal bir sonucu olarak söz konusu yazıcıların da fiyatlarında hatırı sayılır bir düşüş meydana gelebileceği öngörülmektedir. Fiyatların düşmesi de bahsi geçen yazıcılara olan talebin artacağının ve 3D yazıcıların artık evlerde bile kullanılmaya başlanacağının bir işaretidir.

 

3D yazıcılar ile üretilebileceklerin zenginliği günümüzde gerçekten akıl almaz boyuttadır. Bu üretimler sadece ticari anlamda olmayıp tıp alanında da büyük devrimler yaratmaktadır. Birçok hastalığın tedavi yönteminde çığır açan bu teknoloji ciddi anlamda tıp dünyasına çok büyük bir hediye olarak sunulmuştur. Tıp alanında yaptığı devrimler çok geniş ve spesifik olduğu için yazımızda bu konuya çok fazla değinilmeyecektir.

3D yazıcıların hayatımıza kattığı kolaylıkların ve ayrıcalıkların tabii ki bazı sonuçları bulunmaktadır. Bu kullanım birçok hukuki soruna yol açmaktadır. Yol açtığı sorunların çözümü için çalışmalar yapılmak da olup, konuyla ilgili maalesef çok da fazla yol kat edilememektedir.

 

ÜÇ BOYUTLU BASKI TEKNİĞİNE GENEL BAKIŞ

Üç boyutlu baskı tekniği en kısa tanımı ile bilgisayar ortamında üç boyutlu olarak tasarlanan bir objenin somut olarak basılmasıdır.[2] Bir başka tanıma göre ise, üç boyutlu baskı tekniği bir yazıcı kullanılarak CAD (bilgisayar destekli tasarım) programları desteği ile tasarlanmış herhangi bir elektronik veriyi kalıp vb. 3D girdisinin yazıcıya gönderilerek kat kat hammadde ekleyerek üç boyutlu

[1] Bu yazıda “fikri haklar” kavramı hem telif hakkını hem de sınai hakları (marka, patent ve endüstriyel tasarım) içine alacak şekilde geniş anlamda kullanılacaktır.

[2] Çalışkan, Mustafa Güney, Üç Boyutlu Yazıcılar ve Gelecekte Yaratacağı Olası Fikri Haklar Çatışmaları, FMR Dergisi, (2015/2), s. 61.

 

somut parça haline getirilmesidir.[1] En kısa tanımı ile ise; üç boyutlu bir modelin ya da çizimin somut madde olarak çıktısının alınmasıdır.[2] Bu durumda söz konusu işlemi gerçekleştiren cihazlarda üç boyutlu yazıcılar olarak anılabilecektir.

Söz konusu kavramın daha iyi anlaşılabilmesi için prototipleme tanımını yapmak yerinde olacaktır. Prototipleme, imal edilecek ürünün imal edilmeden önceki üç boyutlu modelinin ortaya çıkması olarak tanımlanabilir.[3] Prototipin jenerik olarak üretilmesi ise hızlı prototipleme olarak tanımlanmaktadır.[4] Aslında hızlı prototipleme dediğimiz şey 3D baskı tekniğinin başka bir ismidir.

Eklemeli üretim olarak da adlandırılan 3D baskı yöntemi ürünü bilinen üretim yöntemlerinden farklı olarak eksiltmeli üretim tekniği ile değil de eklemeli üretim tekniği ile ortaya çıkarmaktadır.[5] 3D baskı yönteminin savunucuları eklemeli üretim tekniğinin eksiltmeli üretim tekniğine kıyasla daha çevreci olduğunu ve bu teknik sayesinde üretim artığı maddenin kalmayacağını iddia etmektedir.[6] 3D yazıcıların bir başka avantajı da imal edilen ürünlerin maliyetlerini düşürmesidir. Şöyle ki; bir inşaat projesi için örnek maket yapacağımızı düşünelim. Bu maketi elle yaptığımızda hem zaman kaybımız olacaktır hem de söz konusu maketin maliyeti yükselecektir. Oysaki 3D yazıcı kullanılarak yapılacak bir maket kullanılan malzemenin ucuzluğundan ve sistemin hammadde israfını önleyecek şekilde tasarlanmasından dolayı maliyetimizi düşürecektir.

Baskılarda plastik, metal, seramik, balmumu ve hatta çikolata bile hammadde olarak kullanılabilmektedir.[7] Bu maddelerden en yayın kullanılanlar PLA ve ABS türü plastiklerdir.[8] Yıllar geçtikçe, teknolojinin de gelişmesiyle kullanılan hammadde çeşitleri de artmaktadır.[9]

 

[1] Yılmaz, Fevzi/ Arar, M.Esad/ Koç, Ebubekir, 3D Baskı ile Hızlı Protip ve Son Ürün Üretimi, Dünya Gazetesi, 26 Ekim 2013, s. 35.

[2] Aydın, Levent/ Küçük, Serdar/ Kenar, Halime, Doku ve Organ Biyo Yazdırma 3B Biyo Yazıcı Tasarımı ve Geliştirilmesi, Tıp Teknolojileri Ulusal Kongresi, 16.10.2015, s.153.

[3] Yılmaz/Arar/Koç, s.35.

[4] Yılmaz/Arar/Koç, s.35.

[5] Çalışkan, s.62.

[6] Hausman, Kalani Kirk/ Horne, Richard, 3D Printing For Dummies, Wiley & Sons, Inc., 2014, s.117-118, 335-336.

[7] Çalışkan, s.61.

[8] Çalışkan, s.61.

[9]Doherty, Davis, Downloading Infringement: Patent Law As A Roadblock To The 3d Printing Revolution, Harvard Journal of Law & Technology, C.26, S.1 Güz/2012, s.356.

 

 Şekil 1: 3D yazıcılarda kullanılan bazı hammaddelerden imal edilen ürünler[1]

[1] 3D Printing Materials , http://www.shapeways.com/materials, Erişim Tarihi: 10.06.2016.

 

Evet, bu haftaki genel girişimizden sonra haftaya 3D yazıcıların tarihi gelişimini paylaşacağız. Takipte kalın..:)

 

Elif Duygu Şengül

Hukuk Birimi Uzmanı

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir