Tedbirsiz Yayın Sonuçlarının Buluşun Yeniliğini Etkilememesi İçin “Hoşgörü Süresi”

Bir buluşa patent verilebilmesi için temel gerekliliklerden biri yeniliktir. Avrupa Patent Sözleşmesine (EPC) göre, bir buluş tekniğin bilinen durumunu oluşturan parçalara dahil değilse yenidir. Buluşu toplumca ulaşılabilecek hale getiren başvuru ya da rüçhan tarihinden önceki bütün yayınlar, buluşun yeniliğini dolayısıyla patent verilebilirliğini ortadan kaldırmaktadır. Rüçhan tarihinden önce yapılan sözlü ve yazılı açıklamalar ya da buluşun kullanımı, buluşa ilişkin yeniliğin ortadan kalkması için yeterli olmaktadır.

Türkiye, Birleşik Devletler ve Japonya gibi bazı ülkelerde buluşun acele ya da tedbirsiz yayın sonuçlarının buluşa ilişkin yeniliği etkilememesi için başvuru/buluş sahibine“hoşgörü süresi” adı verilen belirli bir süre tanınmaktadır. Hoşgörü süresi, buluş ya da başvuru sahibi tarafından yapılan buluş açıklamasına karşın belirli bir süre içerisinde başvuru yapılabilmesine olanak sağlamaktadır. Bunun sonucunda yenilik ortadan kalkmamış olmakta ve diğer patent verilenebilirlik şartları (tekniğin bilinen durumunun aşılması ve sanayiye uygulanabilirlik) sağlanırsa buluş patent alma hakkı kazanmaktadır.

Özellikle üniversite ve kamu araştırma kurumlarındaki buluş sahipleri ve bilim adamları sıklıkla patent verilebilirlik kriterlerinden biri olan “yenilik” kriterine ilişkin sorun yaşamaktadır. Her araştırmacının birincil amacı, bilimsel bilginin artmasına katkıda bulunmaktır. Bu sebepten dolayı, araştırma çalışması ve araştırma sonuçlarının yayınlanması bir araştırmacının bilimsel aktivitelerinin en önemlisidir. Yayınlar, ortaya çıkarılan bilginin değerlendirilmesinin ve dağıtılmasının en önemli yoludur. Ayrıca, yayınlar araştırmacının akademik kariyerinin ve bilim dünyasındaki tanınırlık seviyesinin temel belirleyicileridir.

Bilimsel tartışmalara katılmak ve yayının başarısını tehlikeye atmamak için araştırmacılar, genellikle araştırma sonuçlarını hızlıca yayınlamaktadır. Buluşa ilişkin ticari yarara dayalı sorular araştırmacılar için genellikle ikinci sırada kalmaktadır. Bu durum da; araştırmacıların, öncesinde patent başvurusu yapmadan hızlıca yayın yapmalarına ve  bütün patent haklarının geriye dönüşü olmayacak bir şekilde kaybolmasını görmezden gelmelerine neden olmaktadır. Bu durum her ne kadar değerli olsa da üniversiteler ve araştırma kurumlarında geliştirilen buluşların nadiren patent ile korunmasına ilişkin temel sorunlardan biridir.

Araştırma ve bilime ilişkin konu ile, düzgün bir patent başvurusu gereklilikleri arasındaki bir diğer temel ayrılık ise buluşun patent verilebilirliği ile araştırma sonuçlarının yayınının imkanı arasındaki zamansal farklılıktır. Bir buluşa ancak ve ancak sanayiye uygulanabilirse patent verilebilmektedir. Söz konusu gereklilik genellikle araştırmanın en son sonuçları ile sağlanabilmektedir. Araştırmaya ilişkin ilk ya da ilerleyen sonuçlar her ne kadar bilimsel yayınlar için değerli olsalar da patent verilebilirlik koşulu olan sanayiye uygulanabilirlik kriterini yerine getirememektedir Bunun sonucunda buluş yayınlanabilir ancak henüz patent verilemez durumda olmaktadır.

Yukarıda bahsedilen hızlı yayın yapma gereksinimi araştırmacıların yeniliği ortadan kaldıracak sonuçlar doğurmasına rağmen araştırmaya ilişkin ilk ya da ilerleyen sonuçları yayınlamalarına neden olmaktadır. Hoşgörü süresi araştırmacıların ve bilim insanlarının hem araştırma sonuçlarını mümkün olduğu kadar erken yayınlamalarına hem de daha sonra belirli bir zaman dilimi içerisinde yayınlanan sonuçların kullanılabileceği bir patent başvurusu yapabilmelerine imkan sağlamaktadır. Ayrıca, eğer buluşun ticari değeri yayından sonra ortaya çıkarsa hoşgörü süresi sayesinde buluşa ilişkin patent başvurusu yapılması mümkün olmaktadır.

Araştırmacıların ve özellikle küçük ve orta ölçekli işletmelerin, başvuru öncesinde gizlilik anlaşması ya da lisans anlaşmalarında buluşlarını açıklamak zorunda kalmaları da bir başka sorundur. Çünkü araştırmacılar ya da sözü edilen işletmeler patent başvurusu için yeterli maddi kaynağa sahip olamayabilir. Bu sebepten dolayı üçüncü kişiler tarafından maddi destek sağlanabilmesi için buluşa ilişkin teknik ve ticari potansiyel üçüncü kişilere açıklanmaktadır. İki taraf arasında gizlilik anlaşması yapılmış olsa dahi, iki taraftan biri tarafından buluşa ilişkin yapılabilecek bir açıklama yeniliğin ortadan kalkmasına neden olabilmektedir.

Türkiye, Birleşik Devletler ve Japonya’nın aksine Avrupa Patenti Sözleşmesi’nde hoşgörü süresi yer almamaktadır. Ancak, EPC madde 55’te iki özel durum için hoşgörü süresi uygulanabileceğinden bahsedilmektedir.

-Avrupa Patent Sözleşmesi kapsamında Avrupa Patent başvurusu yapılmadan önceki altı ay içerisinde:

a)      Üçüncü kişiler tarafından kötü niyetli ve başvuru sahibinin haklarına zarar verecek şekilde buluşun açıklanması,

b)      Başvuru sahibinin, buluşu Uluslararası Sergiler Sözleşmesinde (Convention on international exhibitions) belirtilen bir sergide sergilemesi durumunda buluşun açıklanmış olması dikkate alınmamaktadır.

Yukarıda “a” maddesinde belirtilen hoşgörü süresi gizlilik anlaşması yapılmasına karşın yapılan yayınlar dolayısıyla ortaya çıkabilecek sorunları çözmeyi sağlamaya yöneliktir. Bu madde ayrıca hizmet karşılığı çalışan araştırmacıların bağlı oldukları kurumun isteği ya da onayı olmadan yayın yapmaları durumunda da etkili olmaktadır.
Yukarıda “b” maddesinde belirtilen durumda ise başvuru sahibinin Avrupa Patent başvurusu yapılırken buluşu sergilediğine dair resmi bir belgeyi Avrupa Patent Ofisi’ne sunması gerekmektedir.

Altı aylık hoşgörü süresi hesaplanırken Avrupa Patent başvurusunun yapıldığı gerçek tarih esas alınmaktadır. Eğer buluş başvurudan önceki altı aydan önce açıklanmışsa buluşun yeniliği ortadan kalkmaktadır1.

Aşağıdaki tablolar bazı ülkelerde uygulanan hoşgörü sürelerini göstermektedirler:

3 Aylık Hoşgörü Süresi
Arjantin
Avustralya
Birleşik Devletler
Brezilya
Kanada
Malezya
Meksika
12 Aylık Hoşgörü Süresi
Türkiye
Amerika
Japonya
Rusya
Tayvan
Güney Kore
Avrasya Patent Sistemi


Yukarıda yer alan tablolarda yer almamasına rağmen Çin Patent Ofisi kötü niyetle açıklanan buluşlar, daha önceden belirlenen akademik ya da teknolojik konferanslarda açıklanan buluşlar ve Çin Hükümetinin sponsor olduğu ya da onayladığı uluslararası sergilerde sergilenen buluşlar için altı aylık hoşgörü süresi uygulamaktadır2.

Sonuç olarak; bazı ülkelerde uygulanan hoşgörü süresi, özellikle üniversite ve kamu araştırma kurumlarında görev alan bilim adamlarının ve araştırmacıların buluşa ilişkin araştırma sonuçlarını ya da makalelerini yayınladıktan sonra belirli bir süre içerisinde buluşlarına ilişkin patent başvurusu yapabilmelerine imkan sağlamaktadır. Bu sayede üniversite ve kamu araştırma merkezlerinde geliştirilen buluşların, buluş sahiplerine ve buluşun geliştirildiği kuruma ticari katkı yapması sağlanmaktadır.

KAYNAKLAR:
[1] (http://www.ipr-helpdesk.org/documents/GracePeriodinventionLaw_0000004514_00.xml.html)
[2](http://www.mewburn.com/Patents/More_Services_AND_Info/Grace_Periods_for_Disclosure_of_an_Invention_before_Applying_for_a_Patent.htm)

Tedbirsiz Yayın Sonuçlarının Buluşun Yeniliğini Etkilememesi İçin “Hoşgörü Süresi”” için bir yorum

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir